موسسه‌ی کتابخانه و موزه‌ی ملی ملک | گنجینه‌های موزه

نمایشگاه ماشینهای اداری اولیه

برگزاری نمایشگاه ماشینهای اداری اولیه در موزه ملی ملک

در میان موزه های موجود در کشور به جرأت کمتر کسی از موزه ماشین های اداری مطلع است. این ماشینها اولین نسلهای لوازم اداری هستند که با کارکرد ساده اما دقیق در زمان خود نقش مهمی را ایفا می کردند. در این مجموعه بیش از ۴۰ عدد از انواع ماشین حساب، ماشین تحریر، پرفراژ چک، مداد تراش، دستگاه ساعت زنی و ... به چشم می خورد که توسط آقای فرشاد کمال خانی گردآوری شده است.

انگیزه ساخت ماشین تحریرازاواخرقرن ۱۸ میلادی درامریکا شکل گرفت و در قرن ۱۹م شولزامریکایی به این ایده جامه عمل پوشاند. اولین نسل ماشینهای اداری عملا از سال ۱۸۷۴ وارد بازارشدند. این ابزار کاربردی که در جامعه آن روز بسیار مورد استقبال مردم قرار گرفت توسط کارخانه Sholes & Glidden که سازنده چرخهای خیاطی بود تولید شد.
با پیشرفت تکنولوژی و دانش بشر ماشینهای تحریر درانواع ایندکسی و کیبوردی ساخته شد. درنوع ایندکسی کاربرتوسط یک دسته با انتخاب حروف و کاراکترها وقراردادن آنها در کناریکدیگرکلمات را تایپ می کرد. ماشین تحریرایندکسی مریت(Merit) با قدمت ۱۲۰ ساله و داشتن کارت گارانتی ، همچنین ماشین تحریر موسیقی کیتون(Keaton) با دو صفحه نوت موسیقی ساخت ۱۹۵۳ م و ماشین تحریر تند نویسی با کاربرد در جلسات دادگاهها که با فشردن یک کلید یک کلمه تایپ می شد ، جذابیت این مجموعه را دو چندان می کند.
پس از ورود ماشینهای تحریر به بازار نیاز به چاپ نسخه های متعدد فکر بشر را به خود مشغول کرد. دراواخر قرن نوزدهم اولین کمپانی سازنده دستگاه پلی کپی بنامmanufacturer and Builder اولین نسل این دستگاهها را به دنیا عرضه کرد.
همزمان با اختراع دستگاه پلی کپی مخترعین برای ساخت مداد تراش با هم رقابت می کردند زیرا این کار علاوه بر سهولت در تراشیدن مداد از لحاظ اقتصادی منبع درآمدی خوبی محسوب می شد. گرچه اولین مداد تراشها همان چاقوهای خانگی در قطع و اشکال مختلف بودند اما در آمریکا از سال ۱۸۸۰ م به بعد مداد تراشهای مکانیکی رسماً ساخته شدند.
نگار آقا میری کارشناس ماشین های اداری موزه سفیر در معرفی این مجموعه دیدنی به یک دستگاه کارت زنی قدیمی متعلق به ارتش آمریکا اشاره می کند.اولین دستگاه کارت زنی در ۲۰ نوامبر ۱۸۸۸ م توسط ویلارد باندی در نیویورک اختراع شد. این دستگاه هر ۴۸ ساعت یکبار کوک می شود و برای سه شیفت ۸ ساعته طراحی شده که علاوه بر زمان ، روز، ماه و سال را در کارت ثبت می کند. نحوه ثبت زمان با قراردادن کارت در زیر دسته ای که در بخش فوقانی است توسط یک نوار رنگی بر روی کارت صورت می گیرد.
آقا میری در معرفی این مجموعه بی نظیر افزود: این موزه در خاور میانه منحصر به فرد است و تمام ماشینهای موجود سالم و قابل استفاده هستند. وی دربخش ماشین حسابها به تاریخچه چرتکه پرداخت وسپس به یک ماشین حساب سیلندری کوچک اشاره کرد که قادر به انجام تمام اعمال ریاضی است. از دیگر ماشین حسابهای این موزه ماشین حساب ( J. Goldschmidt) با صفحه کلید اعداد فارسی متعلق به سال ۱۲۸۶ ش است که احتمالا دربار ایران سفارش ساخت آن را به کشور فرانسه داده است.
وی گفت: اولین صندوق پول اواخر قرن ۱۹ م در کارخانه (National Cash- NR) در امریکا ساخته شد. نمونه ای از محصول این کارخانه که درسال ۱۹۱۰ ساخته شده در موزه سفیر موجود است که آن را می توان به نوعی یک ماشین حساب دانست که علاوه بر نشان دادن فروش روزانه امکان تغییر در مقدار محاسبه شده را ندارد. این صندوق پول دارای دو ردیف کلید اعداد برای محاسبه سنت و دلار است و با فشردن دسته های اعداد، نشانگرهایی که در داخل دستگاه قرار دارند ارقام را که به سنت و دلار محاسبه می شود را به تفکیک در دو ردیف در صندوق محاسبه می کند. نکته جالب توجه این است که کنتورموجود در این دستگاه قادر به نشان دادن تعداد دفعات باز شدن صندوق در طی روزاست.
پرفراژ چک، تلفن و دستگاه تلگراف از دیگرلوازم اداری موزه منحصر به فرد فرشاد کمال خانی است.
این نمایشگاه از ۲۸ اردیبهشت الی ۱۲ خرداد در موزه ملی ملک در معرض دید عموم قرار دارد.