سنگ نوشته ای از اواخر دوره تیموری
کتیبه سنگی احتمالا متعلق به بنای خانقاهی در نزدیک هرات با ابعاد 5/9 ×270× 95 سانتیمتر بر روی تخته سنگی از جنس شیست خاکستری در سال 897 ه . ق حکاکی شده است. این سنگ نوشته ترکیبی از خطوط ثلث و محقق است که به اصطلاح به آن اشعار گویند.
بخش کوچکی از سمت چپ این اثر تاریخی از بین رفته است که به نام سفارش دهنده که می تواند مقام عالی رتبه وقت را داشته دلالت کند. از بقایای موجود در سطر اول - حرف "ح"- به نظر می رسد که منظور سلطان حسین میرزا بایقرا است که خراسان جزو سیطره حکومت وی بوده است. همچنین از متن کتیبه چنین بر می آید که عنوان " صاحب اعظم" به موقعیت صاحب دیوان اشاره می کند.
صاحب دیوان در مشاغل حکومتی از جایگاه بالایی برخوردار بوده به ویژه که در هنگام اخذ مالیات، دفتر صاحب دیوان محلی برای ثروت اندوزی محسوب می شد و چه بسا مقامات دولتی در پی کسب چنین مقامی با هم رقابت می کردند. در زمان حکومت سلطان حسین میرزا بایقرا؛ افضل الدین محمد کرمانی(وفات 909 ه .ق) و قوام الدین نظام الملک خافی (وفات 902 ه.ق) از افراد صاحب دیوان بودند. اما قدرت مجد الدین محمد آنها را مجبور به جمع آوری مدارکی علیه وی کرد . در جلسه دادرسی که سلطان حسین خود ریاست دادگاه را به عهده داشت مجدالدین تبرئه و موظف به پرداخت جریمه نقدی به مبلغ شصت هزار دینار طلا به خزانه سلطان شد.
در این اثنا وقایعی به وقوع پیوست که به ضرر افضل الدین محمد تمام شد و وی مدتی ناگزیر به سکونت در تبریز گردید. سرانجام او تصمیم به زیارت خانه خدا و مرقد مطهر پیامبر (ص) گرفت. سر انجام در سال 893 ه. ق به دستور سلطان یعقوب، او سرپرست کاروان زائران حج شد و آرزویش تحقق یافت.
با توجه به متن کتیبه به نظر می رسد منظور از صاحب دیوان همان افضل الدین باشد که مایه افتخار زائران است. اما هدف از ساخت بنا (خانقاه) در آن دوران این بوده که بسیاری از کارگزاران و صاحب دیوانها برای حفظ اموال و ثروت، فرار از مالیات و افزایش قدرت و شهرت مبادرت به ساخت خوابگاههایی برای درویشان ، صوفیان و کمک به امور خیریه می کردند که این مطلب را خواند میر در نامه ای به صوفیان نور بخش تأیید کرده است.
اما هنرمند خوشنویس این اثر ارزشمند میرک نقاش( استادِ کمال الدین بهزاد) است که در بین خوشنویسان هرات بیشتر کتیبه ها به خط او است و ریاست کتابخانه سلطان حسین را به عهده داشت. محل نصب این نوع سنگ نوشته ها در دوره تیموری بالای طاق نمای ورودی عمارت بود .
متن سنگ نوشته:
شرف اتمام یافت این منزل مبارک به توفیق خدای تعالی و تبارک تعالی در ایام سلطنت و خلافت حضرت سلطان زمان و خاقان دوران، حامی بلاد اهل ایمان ؛ ابوالغازی سلطان [ح...] و احسانه به سعی جمیل صاحب اعظم مرضی الاخلاق و الشیم افتخار الحججاج و المعمرین زائر مراقد متبرکه حضرت رسول امین و ائمه معصومین صلوه الله علیهم اجمعین[...] سنه سبع و تسعین و ثمان مائه.
بخش کوچکی از سمت چپ این اثر تاریخی از بین رفته است که به نام سفارش دهنده که می تواند مقام عالی رتبه وقت را داشته دلالت کند. از بقایای موجود در سطر اول - حرف "ح"- به نظر می رسد که منظور سلطان حسین میرزا بایقرا است که خراسان جزو سیطره حکومت وی بوده است. همچنین از متن کتیبه چنین بر می آید که عنوان " صاحب اعظم" به موقعیت صاحب دیوان اشاره می کند.
صاحب دیوان در مشاغل حکومتی از جایگاه بالایی برخوردار بوده به ویژه که در هنگام اخذ مالیات، دفتر صاحب دیوان محلی برای ثروت اندوزی محسوب می شد و چه بسا مقامات دولتی در پی کسب چنین مقامی با هم رقابت می کردند. در زمان حکومت سلطان حسین میرزا بایقرا؛ افضل الدین محمد کرمانی(وفات 909 ه .ق) و قوام الدین نظام الملک خافی (وفات 902 ه.ق) از افراد صاحب دیوان بودند. اما قدرت مجد الدین محمد آنها را مجبور به جمع آوری مدارکی علیه وی کرد . در جلسه دادرسی که سلطان حسین خود ریاست دادگاه را به عهده داشت مجدالدین تبرئه و موظف به پرداخت جریمه نقدی به مبلغ شصت هزار دینار طلا به خزانه سلطان شد.
در این اثنا وقایعی به وقوع پیوست که به ضرر افضل الدین محمد تمام شد و وی مدتی ناگزیر به سکونت در تبریز گردید. سرانجام او تصمیم به زیارت خانه خدا و مرقد مطهر پیامبر (ص) گرفت. سر انجام در سال 893 ه. ق به دستور سلطان یعقوب، او سرپرست کاروان زائران حج شد و آرزویش تحقق یافت.
با توجه به متن کتیبه به نظر می رسد منظور از صاحب دیوان همان افضل الدین باشد که مایه افتخار زائران است. اما هدف از ساخت بنا (خانقاه) در آن دوران این بوده که بسیاری از کارگزاران و صاحب دیوانها برای حفظ اموال و ثروت، فرار از مالیات و افزایش قدرت و شهرت مبادرت به ساخت خوابگاههایی برای درویشان ، صوفیان و کمک به امور خیریه می کردند که این مطلب را خواند میر در نامه ای به صوفیان نور بخش تأیید کرده است.
اما هنرمند خوشنویس این اثر ارزشمند میرک نقاش( استادِ کمال الدین بهزاد) است که در بین خوشنویسان هرات بیشتر کتیبه ها به خط او است و ریاست کتابخانه سلطان حسین را به عهده داشت. محل نصب این نوع سنگ نوشته ها در دوره تیموری بالای طاق نمای ورودی عمارت بود .
متن سنگ نوشته:
شرف اتمام یافت این منزل مبارک به توفیق خدای تعالی و تبارک تعالی در ایام سلطنت و خلافت حضرت سلطان زمان و خاقان دوران، حامی بلاد اهل ایمان ؛ ابوالغازی سلطان [ح...] و احسانه به سعی جمیل صاحب اعظم مرضی الاخلاق و الشیم افتخار الحججاج و المعمرین زائر مراقد متبرکه حضرت رسول امین و ائمه معصومین صلوه الله علیهم اجمعین[...] سنه سبع و تسعین و ثمان مائه.

مجموعهی هنرهای تزیینی
مجموعهی سکه
مجموعهی تمبر
مجموعهی کتابت و نگارگری
مجموعهی نقاشی
مجموعهی آثار لاکی
مجموعهی عزتملک ملک
نمایشگاههای موقت
بخش کودک
آستان قدس رضوی
شورای عالی انقلاب فرهنگی
موسسهی آفرینشهای هنری
موسسهی بهنشر
بنیاد فرهنگی رضوی
موسسهی بقاع متبرکه
دانشگاه علوم اسلامی رضوی
دانشگاه امام رضا (ع)
موسسهی فرهنگی قدس
دبیرخانهی شورای عالی فرهنگی
موزههای آستان قدس
کتابخانه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی









